Porażka świeckiej Europy: dlaczego tylko Chrystus może zatrzymać islamizację
Iben Thranholm | 17/06/2026
Od dziesięcioleci Europa wykorzystuje wszystkie świeckie środki, jakie ma do dyspozycji, aby właściwie ukierunkować rosnącą obecność islamu na naszym kontynencie. Najpierw pojawiły się programy integracyjne: dialog międzyreligijny, kursy dotyczące praw kobiet, mierzenie się z wyzwaniami związanymi z wolnością słowa, takimi jak duńskie karykatury Mahometa, a także zakazy noszenia burki i zasłon zakrywających twarz.Droga remigracji
Pomimo tych szczerych i często kosztownych wysiłków większość z nich nie osiągnęła zamierzonego celu. W obliczu gwałtownego wzrostu nielegalnej imigracji, szczególnie w Wielkiej Brytanii, coraz większą popularność wśród konserwatystów zdobywa nowe, bardziej zdecydowane podejście: remigracja oraz deportacja nielegalnych imigrantów. Być może środki te powinny zostać wprowadzone już dawno temu i pod wieloma względami są konieczne. Pozostaje jednak uczciwe pytanie: czy rzeczywiście odwrócą one proces islamizacji Zachodu? Prawo międzynarodowe, o ile nie zostanie fundamentalnie zmienione, gwarantuje wielu muzułmanom, którzy już tutaj przebywają, prawo do pozostania oraz do swobodnego wyznawania swojej religii, zgodnie z wymogami demokratycznych społeczeństw z wolnością religijną. A jeśli remigracja okaże się ślepą uliczką, co wtedy? Jaki będzie następny krok?
Pomimo tych szczerych i często kosztownych wysiłków większość z nich nie osiągnęła zamierzonego celu. W obliczu gwałtownego wzrostu nielegalnej imigracji, szczególnie w Wielkiej Brytanii, coraz większą popularność wśród konserwatystów zdobywa nowe, bardziej zdecydowane podejście: remigracja oraz deportacja nielegalnych imigrantów. Być może środki te powinny zostać wprowadzone już dawno temu i pod wieloma względami są konieczne. Pozostaje jednak uczciwe pytanie: czy rzeczywiście odwrócą one proces islamizacji Zachodu? Prawo międzynarodowe, o ile nie zostanie fundamentalnie zmienione, gwarantuje wielu muzułmanom, którzy już tutaj przebywają, prawo do pozostania oraz do swobodnego wyznawania swojej religii, zgodnie z wymogami demokratycznych społeczeństw z wolnością religijną. A jeśli remigracja okaże się ślepą uliczką, co wtedy? Jaki będzie następny krok?
Martwy punkt świeckiego Zachodu
Musimy wreszcie sięgnąć po rozwiązanie, którego dotąd nie wypróbowaliśmy – po to, które od lat odrzuca świecka ideologia, choć mogłoby uchronić nas przed wieloma problemami: religijne podejście do tego wyzwania. To znaczy: rozmawiać z muzułmanami o Bogu i ostrożnie wprowadzać ich w Ewangelię. Panuje zdumiewająca, niemal celowa ślepota na religijny wymiar obecności islamu na Zachodzie. Od Baracka Obamy i Theresy May, przez François Hollande'a, Angelę Merkel, po wielu współczesnych przywódców politycznych, przesłanie jest niezmienne: wszelkie napięcia wywoływane przez islam w Europie „nie mają nic wspólnego z religią”. Wielu mówi tak po części dlatego, że uważa religię za nieistotną, po części dlatego, że zachodni świecki świat kurczowo trzyma się złudzenia, że ignorowanie wymiaru religijnego doprowadzi do jego zniknięcia, a po części dlatego, że religia wydaje się zbyt niebezpieczna, by konfrontować się z nią bezpośrednio.
Musimy wreszcie sięgnąć po rozwiązanie, którego dotąd nie wypróbowaliśmy – po to, które od lat odrzuca świecka ideologia, choć mogłoby uchronić nas przed wieloma problemami: religijne podejście do tego wyzwania. To znaczy: rozmawiać z muzułmanami o Bogu i ostrożnie wprowadzać ich w Ewangelię. Panuje zdumiewająca, niemal celowa ślepota na religijny wymiar obecności islamu na Zachodzie. Od Baracka Obamy i Theresy May, przez François Hollande'a, Angelę Merkel, po wielu współczesnych przywódców politycznych, przesłanie jest niezmienne: wszelkie napięcia wywoływane przez islam w Europie „nie mają nic wspólnego z religią”. Wielu mówi tak po części dlatego, że uważa religię za nieistotną, po części dlatego, że zachodni świecki świat kurczowo trzyma się złudzenia, że ignorowanie wymiaru religijnego doprowadzi do jego zniknięcia, a po części dlatego, że religia wydaje się zbyt niebezpieczna, by konfrontować się z nią bezpośrednio.
Paradoksalny rezultat polityki integracyjnej
Nawet najbardziej szokujące wydarzenia nie doprowadziły do przełomu. Rankiem 26 lipca 2016 roku dwóch młodych islamistów wtargnęło do katolickiego kościoła w Saint-Étienne-du-Rouvray w północnej Francji i poderżnęło gardło 86-letniemu księdzu Jacques’owi Hamelowi podczas sprawowania przez niego Mszy Świętej przy ołtarzu – był to akt przypominający męczeństwo z pierwszych wieków chrześcijaństwa. Mimo to prezydent Hollande utrzymywał, że nie był to akt przemocy religijnej, lecz atak na Republikę:
„Atak na Kościół i zabicie kapłana to profanacja Republiki”.
Ta odmowa uznania religii za centralny element problemu kształtowała politykę integracyjną w całym świecie zachodnim.
Świeckie rozwiązania nie działają
W Danii – kraju, który obrał szczególnie konsekwentną świecką drogę – politycy pokładali głęboką wiarę w socjaldemokratyczną receptę: zapewnić muzułmanom edukację, pracę (zwłaszcza kobietom), godne mieszkania, samochody oraz pełny dostęp do systemu opieki społecznej, a ich religijny światopogląd stopniowo rozpłynie się w świeckim materializmie. Eksperyment zakończył się niepowodzeniem. Zamiast się sekularyzować, wielu muzułmanów stało się bardziej pobożnych, a niektórzy bardziej radykalni właśnie w wyniku konfrontacji z zamożnym, bezbożnym Zachodem.
W Danii – kraju, który obrał szczególnie konsekwentną świecką drogę – politycy pokładali głęboką wiarę w socjaldemokratyczną receptę: zapewnić muzułmanom edukację, pracę (zwłaszcza kobietom), godne mieszkania, samochody oraz pełny dostęp do systemu opieki społecznej, a ich religijny światopogląd stopniowo rozpłynie się w świeckim materializmie. Eksperyment zakończył się niepowodzeniem. Zamiast się sekularyzować, wielu muzułmanów stało się bardziej pobożnych, a niektórzy bardziej radykalni właśnie w wyniku konfrontacji z zamożnym, bezbożnym Zachodem.
Muzułmanie stawiają szariat ponad prawem państwowym
Liczby to potwierdzają. Badanie przeprowadzone w 2015 roku przez TV 2/Megafon wykazało, że czterech na dziesięciu duńskich muzułmanów (około 40%) uważa, iż duńskie prawo powinno przynajmniej częściowo opierać się na Koranie, a nie wyłącznie na konstytucji.
Badanie przeprowadzone w 2013 roku przez Ruuda Koopmansa w WZB Berlin Social Science Centre, obejmujące muzułmanów w Niemczech, Francji, Holandii, Belgii, Austrii i Szwecji, wykazało, że 65% respondentów uważa, iż szariat powinien mieć pierwszeństwo przed prawem krajowym.
Liczby to potwierdzają. Badanie przeprowadzone w 2015 roku przez TV 2/Megafon wykazało, że czterech na dziesięciu duńskich muzułmanów (około 40%) uważa, iż duńskie prawo powinno przynajmniej częściowo opierać się na Koranie, a nie wyłącznie na konstytucji.
Badanie przeprowadzone w 2013 roku przez Ruuda Koopmansa w WZB Berlin Social Science Centre, obejmujące muzułmanów w Niemczech, Francji, Holandii, Belgii, Austrii i Szwecji, wykazało, że 65% respondentów uważa, iż szariat powinien mieć pierwszeństwo przed prawem krajowym.
W Danii już w 2009 roku co piąty muzułmanin preferował ustawodawstwo oparte na szariacie zamiast konstytucji.
Sondaż Ifop przeprowadzony we Francji w 2025 roku wykazał, że 57% młodych muzułmanów w wieku od 15 do 24 lat przedkłada szariat nad prawa republikańskie (15% całkowicie, 31% częściowo). Łącznie pogląd ten podziela 46% francuskich muzułmanów.
W Wielkiej Brytanii badanie ICM dla Channel 4 wykazało, że 23% respondentów preferuje szariat ponad brytyjskie prawo.
Coraz więcej meczetów
Rosnące zaangażowanie religijne widoczne jest w całej Europie. W ciągu ostatnich piętnastu lat liczba meczetów i islamskich miejsc modlitwy znacząco wzrosła, odzwierciedlając zarówno wzrost liczby ludności, jak i silniejszą religijność.
Rosnące zaangażowanie religijne widoczne jest w całej Europie. W ciągu ostatnich piętnastu lat liczba meczetów i islamskich miejsc modlitwy znacząco wzrosła, odzwierciedlając zarówno wzrost liczby ludności, jak i silniejszą religijność.
We Francji, europejskiej potędze muzułmańskiej liczącej około 5–6 milionów wyznawców islamu, liczba meczetów i miejsc modlitwy wzrosła z około 1500 w 2001 roku do ponad 2300 w 2025 roku. Często były one finansowane z prywatnych darowizn lub środków pochodzących z Turcji i Arabii Saudyjskiej, pomimo zasad francuskiej laickości.
W Niemczech liczba meczetów wzrosła z około 2500 do poziomu między 2500 a 2963, przy czym liczba tradycyjnych budowli z minaretami zwiększyła się ponad dwukrotnie od 2004 roku.
W Wielkiej Brytanii liczba meczetów wzrosła z około 1500 w 2010 roku do 1800–1900 specjalnie wybudowanych obiektów obecnie. Jeśli uwzględnić lokalizacje tymczasowe, liczba ta sięga 2838. Dawne puby, kościoły i magazyny zostały przekształcone w islamskie centra, szczególnie w Londynie i regionie Midlands, co oznacza osiemnastokrotny wzrost od lat dziewięćdziesiątych.
Liczby te mówią same za siebie: w społeczeństwach, które cenią wolność religijną, same środki polityczne nie są w stanie powstrzymać rozprzestrzeniania się wiary.
Czy istnieje związek między faktem, że najbardziej świeckie, postchrześcijańskie kraje – Szwecja, Niemcy, Francja i Wielka Brytania, gdzie frekwencja w kościołach załamała się – są jednocześnie krajami, które najdotkliwiej zmagają się z nieudaną integracją i powstawaniem społeczeństw równoległych?
Musimy postawić sobie jedno zasadnicze pytanie: jak wyglądałaby dziś Europa, gdyby trzydzieści lat temu wysłano duchownych i księży do ośrodków dla uchodźców oraz społeczności muzułmańskich?
Czy znacznej części radykalizacji udałoby się wtedy zapobiec?
Czy znacznej części radykalizacji udałoby się wtedy zapobiec?
Oczywiście, nie mówimy tu o przymusowej konwersji – a jedynie o tym, że chrześcijanie i duchowni serdecznie zapraszają muzułmanów do szczerej rozmowy o tym, kim naprawdę jest Bóg.
Ciche wątpliwości wśród muzułmanów
W często oglądanym wykładzie na YouTube zatytułowanym „Obszary, w których islam zawodzi, szczególnie w Wielkiej Brytanii”, chrześcijański apologeta Chris ze Speakers' Corner opowiada, że wielu muzułmanów, których spotyka w centrum Londynu, nosi w sobie ciche wątpliwości dotyczące swojej wiary i jest zaskakująco otwartych na to, co mają do powiedzenia chrześcijanie – zwłaszcza wtedy, gdy islamscy uczeni nie potrafią odpowiedzieć na trudne pytania.
W często oglądanym wykładzie na YouTube zatytułowanym „Obszary, w których islam zawodzi, szczególnie w Wielkiej Brytanii”, chrześcijański apologeta Chris ze Speakers' Corner opowiada, że wielu muzułmanów, których spotyka w centrum Londynu, nosi w sobie ciche wątpliwości dotyczące swojej wiary i jest zaskakująco otwartych na to, co mają do powiedzenia chrześcijanie – zwłaszcza wtedy, gdy islamscy uczeni nie potrafią odpowiedzieć na trudne pytania.
Rzeczywistość jest prosta: jeśli chrześcijanie nie będą z nimi rozmawiać, często zrobią to radykalni imamowie.
Kościoły mogą docierać do muzułmanów
Duńskie doświadczenia wyraźnie pokazują, że Kościoły są w stanie docierać do muzułmanów i że muzułmanie nie są z natury wobec nich wrogo nastawieni. Podczas fali syryjskich uchodźców w 2015 roku Churches’ Integration Service odkryła, że około połowę migrantów korzystających z kościelnych miejsc spotkań stanowili muzułmanie. Świeckie instytucje często nie potrafiły – lub nie chciały – odpowiadać na ich głębokie potrzeby religijne, przez co wielu ludzi czuło się wyobcowanych przez chłodną biurokrację. Dla większości muzułmanów wiara jest znacznie ważniejsza niż demokratyczne wolności, które mają natychmiast przyjąć.
Duńskie doświadczenia wyraźnie pokazują, że Kościoły są w stanie docierać do muzułmanów i że muzułmanie nie są z natury wobec nich wrogo nastawieni. Podczas fali syryjskich uchodźców w 2015 roku Churches’ Integration Service odkryła, że około połowę migrantów korzystających z kościelnych miejsc spotkań stanowili muzułmanie. Świeckie instytucje często nie potrafiły – lub nie chciały – odpowiadać na ich głębokie potrzeby religijne, przez co wielu ludzi czuło się wyobcowanych przez chłodną biurokrację. Dla większości muzułmanów wiara jest znacznie ważniejsza niż demokratyczne wolności, które mają natychmiast przyjąć.
Kiedy lokalne władze odrzucają rozmowę o Bogu lub ją ignorują, wielu ludzi naturalnie zwraca się do Kościołów po pomoc: wspólne posiłki, porady prawne, kursy językowe i kontakt z rodzinami.
Chrześcijanie lepiej się integrują
Mimo to wiele Kościołów, ukształtowanych przez tę samą świecką atmosferę, waha się przed wyjściem poza praktyczną pomoc i otwartym mówieniem o Bogu oraz Ewangelii.
Mimo to wiele Kościołów, ukształtowanych przez tę samą świecką atmosferę, waha się przed wyjściem poza praktyczną pomoc i otwartym mówieniem o Bogu oraz Ewangelii.
A co by było, gdyby ewangelizacja stanowiła naturalną i nieskrępowaną część tego powitania?
Czy wielu ludzi nie wybrałoby wtedy Chrystusa zamiast Mahometa, oszczędzając tym samym sobie i zachodnim społeczeństwom wielu cierpień?
Badania konsekwentnie pokazują, że chrześcijańscy migranci – oraz ci, którzy przyjmują wiarę w Chrystusa – mają znacznie mniej problemów integracyjnych. Sceptycy mogą pytać, czy muzułmanie na Zachodzie rzeczywiście odpowiedzieliby na Ewangelię.
Czy wielu ludzi nie wybrałoby wtedy Chrystusa zamiast Mahometa, oszczędzając tym samym sobie i zachodnim społeczeństwom wielu cierpień?
Badania konsekwentnie pokazują, że chrześcijańscy migranci – oraz ci, którzy przyjmują wiarę w Chrystusa – mają znacznie mniej problemów integracyjnych. Sceptycy mogą pytać, czy muzułmanie na Zachodzie rzeczywiście odpowiedzieliby na Ewangelię.
Spójrzmy jednak na to, co dzieje się w krajach z większością muzułmańską: chrześcijaństwo rozwija się tam w sposób bezprecedensowy, jakiego nie notowano wcześniej w historii, nawet pomimo silnych prześladowań.
Kościół wzrasta pośród prześladowań
Iran stanowi wymowny przykład. W 2023 roku frekwencja w meczetach spadła do tego stopnia, że minister kultury określił sytuację jako „bardzo alarmującą”, wskazując na zmniejszenie liczby aktywnych meczetów o jedną trzecią.
Iran stanowi wymowny przykład. W 2023 roku frekwencja w meczetach spadła do tego stopnia, że minister kultury określił sytuację jako „bardzo alarmującą”, wskazując na zmniejszenie liczby aktywnych meczetów o jedną trzecią.
W 2025 roku prezydent Masud Pezeshkian zaproponował przekształcenie meczetów w obiekty użyteczności publicznej, aby je ożywić, przyznając jednocześnie, że 70–80% meczetów nie ma imamów, a 50 tysięcy pozostaje zamkniętych.
Jednocześnie szacunki organizacji misyjnych, takich jak Elam i Trans World Radio Iran, wskazują, że na chrześcijaństwo przeszło od 1 do 3 milionów konwertytów pochodzenia muzułmańskiego, przy czym liczba podziemnych kościołów domowych potroiła się od lat dziewięćdziesiątych XX wieku, cyfrowe uczniostwo sięga ponad 25 000 miesięcznie, a nowi wierni prowadzą do wiary całe rodziny i sąsiadów. Prześladowania prowadzą do utajnienia, ale Kościół rozwija się dzięki pełnemu miłości, osobistemu świadectwu.
Dynamiczny wzrost chrześcijaństwa w krajach ściśle islamskich
Ten sam schemat można zaobserwować także gdzie indziej.
W Algierii – posiadającej jedną z największych społeczności konwertytów w świecie muzułmańskim – liczba chrześcijan szacowana jest na od 50 tysięcy do 200 tysięcy osób. Są to głównie byli muzułmanie z regionu Kabylii, a kościoły domowe rozwijają się każdego roku pomimo zamykania świątyń i licznych ograniczeń.
Ten sam schemat można zaobserwować także gdzie indziej.
W Algierii – posiadającej jedną z największych społeczności konwertytów w świecie muzułmańskim – liczba chrześcijan szacowana jest na od 50 tysięcy do 200 tysięcy osób. Są to głównie byli muzułmanie z regionu Kabylii, a kościoły domowe rozwijają się każdego roku pomimo zamykania świątyń i licznych ograniczeń.
W Indonezji, największym kraju muzułmańskim świata, przywódcy kościelni szacują, że chrześcijaństwo może obejmować od 20 do 30% społeczeństwa – znacznie więcej niż oficjalnie podawane 11%. W ciągu ostatnich dziesięcioleci miliony ludzi przyjęły chrześcijaństwo, pomimo społecznej presji.
W Afganistanie liczba znanych chrześcijan wzrosła z zaledwie garstki osób w 2001 roku do 10–20 tysięcy lub więcej obecnie, przy zachowaniu najwyższej tajemnicy.
W Iraku od początku XXI wieku ponad 5 tysięcy muzułmanów przyjęło chrześcijaństwo, a nowe wspólnoty kościelne pojawiają się w Bagdadzie i Kurdystanie pomimo ogromnego ryzyka.
W Sudanie od lat dziewięćdziesiątych miliony ludzi zwróciły się ku Chrystusowi, co doprowadziło do żywego rozwoju chrześcijaństwa pomimo konfliktów.
Liberalne, pobłażliwe chrześcijaństwo odstrasza potencjalnych konwertytów
To prowadzi do kolejnego ważnego pytania dla Europy.
Dlaczego muzułmanie nawracają się na chrześcijaństwo tam, gdzie wiara jest zakazana, prześladowana lub poddana surowym ograniczeniom, podczas gdy w otwartej i tolerancyjnej Europie, gdzie na każdym rogu znajdują się przyjazne kościoły, wielu jeszcze mocniej zakorzenia się w islamie, a niektórzy wręcz ulegają radykalizacji?
To prowadzi do kolejnego ważnego pytania dla Europy.
Dlaczego muzułmanie nawracają się na chrześcijaństwo tam, gdzie wiara jest zakazana, prześladowana lub poddana surowym ograniczeniom, podczas gdy w otwartej i tolerancyjnej Europie, gdzie na każdym rogu znajdują się przyjazne kościoły, wielu jeszcze mocniej zakorzenia się w islamie, a niektórzy wręcz ulegają radykalizacji?
Przedstawiciele St. Nicholas Tavelić Network for Morisco Catholics (TavNet) – prowadzonej przez świeckich katolickiej sieci misyjnej dla konwertytów z islamu, działającej w Wielkiej Brytanii – wychodzą z założenia, że znacznie owocniejsze jest rozmawianie o tym, kim jest Bóg i czego od nas oczekuje, niż debatowanie o tym, która cywilizacja jest obecnie lepsza.
Zwracają oni uwagę, że wielu muzułmanów postrzega chrześcijaństwo jako synonim rozwiązłej, permisywnej kultury, której nie są w stanie zaakceptować. Ponieważ sami są konwertytami, widzą to na własne oczy.
Kościół powinien raczej dawać przykład
Jeden z nich powiedział: „Widzę ludzi – moją własną rodzinę – którym chciałbym dać lepsze wyobrażenie o chrześcijaństwie, aby łatwiej im było się nawrócić”. W wielu wielopokoleniowych rodzinach muzułmańskich to młodsze pokolenie z czasem staje się bardziej religijne – właśnie dlatego, że bezbożność się szerzy, a autentyczna kultura chrześcijańska zanika. Dla tych byłych muzułmanów, obecnie katolików i aktywnych w TavNet, nie ma wątpliwości: gdyby Kościół mógł pokazać silniejszy, żywszy i zdrowszy chrześcijański wzór do naśladowania, o wiele więcej muzułmanów zrozumiałoby, że Kościół prowadzi do Chrystusa.
Kościół powinien raczej dawać przykład
Jeden z nich powiedział: „Widzę ludzi – moją własną rodzinę – którym chciałbym dać lepsze wyobrażenie o chrześcijaństwie, aby łatwiej im było się nawrócić”. W wielu wielopokoleniowych rodzinach muzułmańskich to młodsze pokolenie z czasem staje się bardziej religijne – właśnie dlatego, że bezbożność się szerzy, a autentyczna kultura chrześcijańska zanika. Dla tych byłych muzułmanów, obecnie katolików i aktywnych w TavNet, nie ma wątpliwości: gdyby Kościół mógł pokazać silniejszy, żywszy i zdrowszy chrześcijański wzór do naśladowania, o wiele więcej muzułmanów zrozumiałoby, że Kościół prowadzi do Chrystusa.
Promienne miasto na wzgórzu
Kościół stał się zbyt bierny i nie jest już „miastem na górze”, o którym mówił nasz Pan Jezus Chrystus w Kazaniu na Górze. Sekularyzm uczynił Kościół niemal agnostycznym wobec własnych Tradycji – wszystko jest kwestionowane na nowo od samego początku. Muzułmanie dostrzegają tę niespójność. Dla kogoś, kto został katolikiem z muzułmańskiego środowiska, jedną z najbardziej zniechęcających rzeczy jest poczucie, że chrześcijanom brakuje silnego przekonania, że ich wiara po prostu dryfuje z duchem czasu, bez transcendentnej zasady jaśniejącej niczym światło, tak jak Koran dla muzułmanów. Nadejście islamu może być wręcz opatrznościowym przebudzeniem, którego tak rozpaczliwie potrzebujemy: nie przede wszystkim po to, by odepchnąć muzułmanów, ale by doprowadzić do autentycznego chrześcijańskiego odrodzenia w naszych sercach i społecznościach. Kościół musi stawić czoła swojej odpowiedzialności, by być tym jaśniejącym miastem na górze i przyciągnąć muzułmanów do Chrystusa. Żaden rząd nie jest w stanie osiągnąć tego, co Kościół, w swojej najlepszej formie, ma moc.
Wyzwolenie od islamizacji następuje poprzez odnowę duchową
Nie wolno nam ewangelizować muzułmanów, by doprowadzić do zniknięcia islamu, lecz z miłości do prawdy i miłości do bliźniego. W prawdziwej miłości bliźniego nie możemy sobie życzyć, by nasi muzułmańscy przyjaciele pozostali w duchowych kłamstwach lub niewoli. Wyzwolenie Europy spod islamizacji nastąpi nie tylko poprzez politykę, ale poprzez odnowę duchową. „To nigdy nie była walka polityczna; to walka duchowa”. Chrześcijanie i prawicowi konserwatyści muszą wystąpić naprzód z odważnym, pełnym miłości, ewangelizacyjnym duchem naszych przodków i ofiarować żywego Chrystusa, zamiast kurczowo trzymać się politycznych marzeń, które jedynie wzmocniły obecność islamu. Tylko Ewangelia – dzielona z pokorą, szczerym ciepłem i niezachwianym przekonaniem – może przemienić serca, uzdrowić społeczeństwa i odzyskać kontynent dla prawdy, która kiedyś definiowała go jako chrześcijaństwo.
Źródło: cultuurondervuur.nl