Matka Boża Passawska na Krakowskim Przedmieściu – wotum wiary i dziękczynienia
Rafał Topolski | 05/03/2026
Na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie, w pobliżu kościoła św. Anny i Traktu Królewskiego, znajduje się Figura Matki Bożej Passawskiej – jedno z najstarszych i najważniejszych świadectw pobożności maryjnej w stolicy.
Rzeźba ta, powstała w XVII wieku, nie jest jedynie zabytkiem sztuki barokowej. Stanowi trwały znak wdzięczności, modlitwy i wiary mieszkańców Warszawy, którzy w obliczu zagrożeń powierzali swoje życie opiece Matki Bożej.
Wotum po czasie zarazy
Rzeźba powstała w 1683 roku z inicjatywy włoskiego architekta i rzeźbiarza, Simone Giuseppe Belottiego, w Polsce znanego jako Józef Szymon Bellotti, nadwornego architekta króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego i później Jana III Sobieskiego, który działał wówczas w Warszawie. Impulsem do jej wzniesienia była epidemia „morowej zarazy”, która nawiedziła miasto w latach 1677–1679.
W XVII wieku zarazy powracały regularnie. Były następstwem wojen, przemieszczania się wojsk, złych warunków sanitarnych i braku skutecznych metod leczenia. W Warszawie w tamtym czasie śmierć poniosły tysiące mieszkańców. W obliczu choroby ludzie gromadzili się w kościołach, prosząc o ustanie nieszczęścia.
Bellotti, który wraz z rodziną ocalał, złożył ślub wystawienia figury Matki Bożej jako wotum dziękczynnego. W tym sensie rzeźba od początku była znakiem wdzięczności za życie ocalone pośród powszechnego zagrożenia.
Rok 1683 i kontekst zwycięstwa pod Wiedniem
Data powstania figury – 1683 – ma również wymiar symboliczny, historyczny i religijny. W tym samym roku król Jan III Sobieski odniósł zwycięstwo nad wojskami osmańskimi w bitwie pod Wiedniem. Współcześni odczytywali to zwycięstwo jako szczególną interwencję Bożej Opatrzności i znak opieki Najświętszej Maryi Panny.
Choć figura nie jest bezpośrednim pomnikiem odsieczy wiedeńskiej, powstała w atmosferze wdzięczności za ocalenie – zarówno osobiste, jak i narodowe. W ten sposób wpisuje się w szeroki nurt XVII-wiecznej duchowości, w której Maryję postrzegano jako Wspomożycielkę wiernych i Orędowniczkę w chwilach zagrożenia.
Skąd nazwa „Passawska”?
Określenie „Passawska” odwołuje się do miasta Passau, gdzie w kościele Mariahilf znajdował się otaczany czcią wizerunek Matki Bożej Wspomożenia Wiernych. Obraz ten – pochodzący z warsztatu Lucasa Cranacha Starszego – zyskał rozgłos w czasie epidemii i wojen XVII wieku. Wierni modlili się przed nim o ochronę przed zarazą i innymi niebezpieczeństwami.
.jpg)
Passau Mariahilf – Gnadenbild | Fot: Wikipedia
Warszawska figura nawiązuje ikonograficznie do tego typu przedstawień: Maryja trzyma Dzieciątko Jezus, które błogosławi światu. Nazwa „Passawska” wskazuje więc na duchowe źródło inspiracji oraz na związek z europejską tradycją kultu maryjnego jako obrony w czasach próby.
Jedno z najstarszych miejsc kultu w przestrzeni miasta
W przestrzeni stolicy figura zajmuje miejsce szczególne. Jest uznawana za drugi najstarszy zachowany pomnik w Warszawie – starsza jest jedynie Kolumna Zygmunta III Wazy, wzniesiona w 1644 roku.
Warto podkreślić, że mówimy o pomnikach w formie wolno stojących monumentów w przestrzeni publicznej. W tej kategorii figura Matki Bożej Passawskiej rzeczywiście należy do najstarszych zachowanych obiektów tego typu w mieście.
Na przestrzeni wieków była kilkakrotnie przenoszona i odnawiana. W XIX wieku poddano ją restauracji, dodano ogrodzenie i podwyższono cokół. Przetrwała również zniszczenia II wojny światowej, w tym dramatyczne wydarzenia 1944 roku, kiedy znaczna część zabudowy Warszawy została obrócona w ruinę.
Figura Matki Boskiej Pasawskiej w 1945 r.
Znaczenie religijne
Choć znajduje się przy ruchliwej ulicy, figura zachowuje charakter miejsca modlitwy. Jest znakiem obecności wiary w przestrzeni publicznej i przypomnieniem, że historia miasta nie jest jedynie ciągiem wydarzeń politycznych, lecz przede wszystkim historią zawierzenia Bogu.
Przypomina o doświadczeniu epidemii i o modlitwie w czasach zagrożenia. Wskazuje Najświętszą Maryję Pannę jako Orędowniczkę w chwilach próby. Łączy historię Polski z szerszą tradycją Kościoła w Europie i pokazuje, że wdzięczność wobec Boga może przybrać trwałą, widzialną formę.
Współcześnie, w świecie naznaczonym niepokojem i nowymi formami zagrożeń, figura Matki Bożej Passawskiej pozostaje znakiem tej samej postawy: zaufania, które nie opiera się wyłącznie na ludzkich możliwościach, lecz na wierze w Bożą Opatrzność.
To właśnie przy tej figurze od kilku lat regularnie odbywają się publiczne modlitwy różańcowe o odnowę moralną narodu polskiego. Wolontariusze kampanii „Polska Katolicka, nie laicka” zapraszają na nie w drugą niedzielę miesiąca o godzinie 17:00.
Matka Boża Passawska nie przyciąga wzroku rozmiarem ani przepychem. Jej znaczenie wynika z historii modlitwy i doświadczenia ocalenia oraz z przekonania, że Bóg działa w dziejach poprzez wstawiennictwo swojej Najświętszej Matki. Dlatego do dziś pozostaje jednym z najstarszych i najczytelniejszych znaków katolickiej tożsamości Warszawy.
